Marathi Haplog

मराठी हॅपलॉग म्हणजे काय

शाळेत प्रत्येकाकडे एक वही असायची: निळे पुठ्ठ्याचे कव्हर, त्यावर नावाचे पांढरे लेबल, आत रेघांचे पान आणि डावीकडे लाल समास. पहिल्या पानावर अनुक्रमणिका, आणि पुढे प्रत्येक विषयाच्या नोंदी. मराठी हॅपलॉग ही तशीच एक वही आहे, मराठी चित्रपटांची. लॉग म्हणजे नोंद, आणि हॅप म्हणजे आनंद: पाहिलेल्या चित्रपटांची आनंदाने ठेवलेली नोंद. या वहीत 150 मराठी चित्रपट आहेत, 1977 च्या राम राम गंगाराम पासून 2026 च्या राजा शिवाजी आणि बोल बोल राणी पर्यंत.

या वहीची रचना एका साध्या कल्पनेवर उभी आहे: मराठी वर्णमाला. प्रत्येक चित्रपट त्याच्या मराठी शीर्षकाच्या पहिल्या अक्षरानुसार एका कप्प्यात जातो, आणि प्रत्येक कप्प्यात चित्रपट शीर्षकांच्या अक्षरक्रमाने लिहिलेले आहेत, जसे शब्दकोशात शब्द. प्रत्येक चित्रपटासाठी मराठी शीर्षक, मराठीत लिहिलेले कथासार, कलाकार, दिग्दर्शक, प्रकार आणि लांबी आहे, आणि आत्ता पाहा बटण तो चित्रपट JustWatch वर उघडते, जिथे तुमच्या देशात तो कोणत्या सेवांवर आहे ते दिसते. कुठून सुरुवात करावी हे गाइड मराठी हॅपलॉगमध्ये सुरुवात करा सांगते.

अनुक्रमणिका

वहीची अनुक्रमणिका बारा कप्प्यांची आहे, दोन विभागांत. पहिला विभाग अ ते ध, 74 चित्रपट: स्वर: अ, आ, उ, ए, ओ, सतरा; क, ख, घ, अकरा; ग, बारा; च, ज, झ, अकरा; ट, ड, त, थ, बारा; आणि द, ध, अकरा. दुसरा विभाग न ते ह, 76 चित्रपट: न, य, र, तेरा; प, फ, तेरा; ब, भ, अकरा; म, सतरा; ल, व, श, तेरा; आणि स, ह, नऊ. गाइड अ ते ध आणि गाइड न ते ह दोन्ही विभागांचा थोडक्यात आढावा देतात.

काही अक्षरांना स्वतंत्र कप्पा मिळाला आहे, ग आणि म, कारण त्यांनी सुरू होणारी शीर्षके भरपूर आहेत; तर काही अक्षरे शेजारच्या अक्षरांसोबत एकत्र आली आहेत, जसे च, ज आणि झ, किंवा ट, ड, त आणि थ, म्हणजे प्रत्येक कप्प्यात साधारण दहा ते सतरा चित्रपट राहतील. वर्णमालेतली काही अक्षरे या वहीत रिकामी पाने आहेत: इ, ई, ऊ, ऐ, औ, ङ, छ, ञ, ठ, ढ, ण आणि ष. ती पाने पुढच्या नोंदींसाठी राखून ठेवली आहेत. गाइड अनुक्रमणिका कशी रचली हे नियम सविस्तर सांगते.

स्वरांचे पान

वहीचे पहिले पान स्वरांचे, स्वर: अ, आ, उ, ए, ओ, आणि ते सतरा चित्रपटांचे आहे, म बरोबरीने सर्वात भरलेले. पहिली नोंद अगडबम, 2010, देवकुळे कुटुंबातला लग्नाळू रायबा; मग अनुराधा, 1992, नवऱ्याच्या मृत्यूचा दोष माथी घेऊन सासरच्या कुटुंबाचा सांभाळ करणारी अनुराधा; अबोली, 1995, बाहुलीशी मन मोकळे करणारी एकाकी अभिनेत्री; आणि अशी ही बनवा बनवी, 1988, बारा मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला चित्रपट, भाड्याच्या घरासाठी बायका बनलेले दोन मित्र.

आ हे अक्षर या पानावर सर्वाधिक वेळा येते, आठ शीर्षकांत. आई मला माफ कर, 2006, मुलांसाठी सर्वस्व अर्पण करणारी सीता; आघात, 2010, रुग्णालयातल्या सत्तेविरुद्ध उभी राहणारी डॉ. स्मिता; आत्मविश्वास, 1989, आत्मसन्मानासाठी उभी राहणारी गृहिणी; आपडी थापडी, 2022, कुटुंबाचा विश्वास परत मिळवू पाहणारा कंजूष शेतकरी; आपली माणसं, 1993, थोड्या पगारात मोठे घर चालवणारी जानकी; आणि दोन आम्ही: आम्ही दोघी, 2018, मुलगी आणि सावत्र आई, आणि आम्ही दोघे राजा राणी, 1986, कोंबड्यांच्या धंद्यात बुडालेला राजा. आणि मध्ये एक शीर्षक जे तीन बिंदूंनी सुरू होते, आणि... डॉ. काशिनाथ घाणेकर, 2018, मराठी रंगभूमीचे पहिले सुपरस्टार.

उरलेले स्वर: उ ने उलाढाल, 2008, सोन्याच्या ढालीचा पाठलाग; ए ने तीन चित्रपट, एक गाडी बाकी अनाडी, 1988, जादुई गाडी, एक होता विदुषक, 1992, विदूषक आबुरावचे दुःख, आणि एकापेक्षा एक, 1990; आणि ओ ने ओले आले, 2024, आयुष्याचा अर्थ शोधायला निघालेले बाप-लेक. स्वरांच्या या पानावर तीन पिढ्या एकत्र आहेत: ऐंशीच्या दशकातले लक्ष्मीकांत बेर्डे, नव्वदच्या दशकातल्या वर्षा उसगांवकर आणि अलका कुबल, आणि आजच्या मुक्ता बर्वे आणि प्रिया बापट. गाइड स्वरांचे पान या पानाचा थोडक्यात आढावा देते.

क, ख, घ

कप्पा क, ख, घ अकरा चित्रपटांचा आहे. क ने सहा शीर्षके: कच्चा लिंबू, 2017, प्रसाद ओक यांचा कृष्णधवल चित्रपट, मतिमंद मुलाला वाढवणारे दांपत्य; कट्यार काळजात घुसली, 2015, दहा मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, दोन घराण्यांच्या गायकांची स्पर्धा; काकस्पर्श, 2012, लहान वयात विधवा झालेली उमा; काय द्याचं बोला, 2005, पहिल्या विजयाची वाट पाहणारा वकील आणि त्याचा कोर्टातला गोंधळ; क्रांतिज्योति विद्यालय मराठी माध्यम, 2026, या वहीतले सर्वात लांब शीर्षक, मराठी शाळा वाचवणारे विद्यार्थी आणि शिक्षक; आणि क्षण, 2006, आजारी नीलांबरी आणि विहंग यांची शेवटची भेट. क्ष हे जोडाक्षर असले तरी वहीत ते क च्या कप्प्यात येते, कारण त्याचे पहिले अक्षर क आहे.

ख ने चार शीर्षके, चारही वेगवेगळ्या रंगांची: खट्याळ सासू नाठाळ सून, 1987, सासू-सुनेचा सामना; खतरनाक, 2000, सिरियल किलरच्या मागावरचे गुप्तहेर; खबरदार, 2005, फरार कैद्याची बातमी शोधणारा पत्रकार; आणि खुर्ची सम्राट, 2009, राजकारणी होऊ पाहणारा मल्हार. शेवटी घ ने एकच, घात प्रतिघात, 2007, जमीनदाराविरुद्ध उभा राहणारा शिकलेला शेतकरी. एकाच पानावर संगीत नाटक, कोर्टाचा विनोद, विधवेचे दुःख आणि शाळेचा लढा: अक्षरांच्या क्रमाने लावलेल्या वहीची हीच गंमत, की शेजारी शेजारी अगदी वेगळ्या कथा येतात.

ग हे अक्षर

ग हे एकटे अक्षर बारा चित्रपटांचे पान भरते. यातले सहा चित्रपट गु आणि गं ने सुरू होतात: गुलकंद, 2025, पुन्हा भेटणाऱ्या जुन्या प्रेमींची गोड कथा; गुलमाल, 2006, कॉफी शॉपमधल्या पूर्वासाठीची चढाओढ; गुलमोहर, 2009, शहरी आयुष्याच्या वेगात ताणलेले देवेन आणि विद्याचे नाते; आणि गुलाबजाम, 2018, सात मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, लंडनहून पुण्यात मराठी स्वयंपाक शिकायला आलेला आदित्य. गुलकंद, गुलमोहर आणि गुलाबजाम ही तीन नावे तर फुलांची आणि गोडाची, एकाच पानावर. गंध, 2009, तीन कथांचा, गंधाच्या अनुभवांनी जोडलेला; आणि गंमत जम्मत, 1987, अपहरणकर्त्यांनाच ओलीस धरणारी मुलगी.

उरलेले ग: गर्लफ्रेंड, 2019, मित्रांच्या दबावाखाली धाडसी पाऊल उचलणारा नचिकेत; गलगले निघाले, 2008, मनातले मोठ्याने बोलणारा विमा एजंट; गल्लीत गोंधळ, दिल्लीत मुजरा, 2009, गावच्या निवडणुकीतला नारायण वाघ; गाढवाचं लग्न, 2007, गाढवाचे लग्न राजकन्येशी लावू पाहणारा कुंभार सावळ्या; गाभ्रीचा पाऊस, 2009, दुष्काळातला शेतकरी; आणि गोष्ट छोटी डोंगराएवढी, 2009, जमीन विकायला परतलेला राजाराम. या पानावर 2009 हे वर्ष पाच वेळा येते: गंध, गुलमोहर, गल्लीत गोंधळ, गाभ्रीचा पाऊस आणि गोष्ट छोटी डोंगराएवढी. गाइड ग हे अक्षर हे पान थोडक्यात मांडते.

च, ज, झ

कप्पा च, ज, झ अकरा चित्रपटांचा आहे. च ने एकच, चतुर नवरा चिकणी बायको, 2004, एकमेकांसारखे दिसणारे चोर राजा आणि डॉक्टर महेश. ज ने सात: जत्रा: ह्यालागाड रे त्यालागाड, 2005, दोन गावांच्या जत्रेचा वाद; जमलं हो जमलं, 1995, वारशासाठी खोटी लग्ने; जसा बाप तशी पोरं, 1996, बालमित्राच्या कुटुंबाचा सूड; जिलबी, 2025, भ्रष्ट इन्स्पेक्टर विजय करमरकर; जीवा सखा, 1992, धनगावातले दोन भाऊ; जुनं फर्निचर, 2024, ज्येष्ठ नागरिकांची व्यथा; आणि जोगवा, 2009, आठ मतांसह ज मधला सर्वाधिक मते मिळालेला, देवीच्या सेवेला वाहिलेली सुली आणि तायप्पा.

झ ने तीन, आणि त्यातले दोन एकाच कथेचे भाग: झपाटलेला, 1993, अकरा मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, बाहुल्यात शिरलेला तात्या विंचू, आणि झपाटलेला 2, 2013, वीस वर्षांनी परतलेला तात्या. तिसरा झिंग चिक झिंग, 2009, सावकारी कर्जाखालचे शेतकरी कुटुंब. ज-झ च्या या पानावर एका जिलबीचा गोडवा आणि दोन झपाटलेल्या बाहुल्यांची भीती शेजारी शेजारी आहे: जिलबी हे नाव मिठाईचे, पण चित्रपट गुन्हेगारीचा थरारपट.

ट, ड, त, थ

कप्पा ट, ड, त, थ बारा चित्रपटांचा आहे, आणि त्यात इंग्रजी शब्दांची शीर्षके लक्षवेधी आहेत. ट ने दोन: टाइम प्लीज, 2013, लग्नाकडे बघण्याचा दृष्टिकोन तपासणारे हृषीकेश आणि राधिका, आणि टेक केअर गुड नाईट, 2018, सायबर गुन्हेगाराशी लढणारे कुटुंब. ड ने चार: डबल सीट, 2015, मुंबईत घर शोधणारे अमित आणि मंजिरी; डावपेच, 2011, फुलगावचा खेळ; डॉ. प्रकाश बाबा आमटे: द रिअल हिरो, 2014, सात मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला; आणि डॉक्टर डॉक्टर, 1991, रुग्णालयातला वॉर्डबॉय. एकाच पानावर दोन डॉक्टर: एक खरा समाजसेवक, दुसरा विनोदी चित्रपटाचे शीर्षक.

त ने चार: तिचं शहर होणं, 2024, मुंबईत आवाज शोधणारी अर्चना; ती आणि इतर, 2017, शेजारचा गुन्हा पाहणारी मित्रमंडळी; ती रात्र, 2010, पत्नीवर पाळत ठेवणारा संशयी नवरा; आणि तू ही रे, 2015, वडिलांच्या आज्ञेने झालेले लग्न. ती आणि तिचं हे शब्द तीन शीर्षकांच्या सुरुवातीला येतात, आणि तिन्ही कथांच्या केंद्रस्थानी स्त्री किंवा तिचे आयुष्य आहे. थ ने दोन: थरथराट, 1989, गावातली गुन्हेगारी संपवणारे पोलीस आणि पत्रकार, आणि थोडं तुझं थोडं माझं, 2013, ड्रग्ज छाप्यात सापडलेला कॉलेजवयीन समीर.

द, ध

कप्पा द, ध अकरा चित्रपटांचा आहे, आणि तो वहीतल्या सर्वात हसऱ्या पानांपैकी एक. द ने सात शीर्षके: दुनियादारी, 2013, बारा मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, कॉलेजच्या कट्ट्यावरची मैत्री; दे दणा दण, 1987, अंगात शक्ती आलेला हवालदार लक्ष्या; दे धक्का, 2008, कोल्हापूर ते मुंबई टमटम प्रवास; देऊळ, 2011, दहा मतांसह, गावात देव प्रकटल्याचा दावा; देवराई, 2004, स्किझोफ्रेनियाशी झुंज; दोघात तिसरा आता सगळं विसरा, 2008, नवविवाहितांच्या घरी आलेला बालमित्र; आणि दोन बायका फजिती ऐका, 1982, दोन बायकांची फजिती. दे हा शब्द दोन शीर्षकांच्या सुरुवातीला, आणि दोन्ही ठिकाणी धडाका: दे दणा दण आणि दे धक्का.

ध ने चार, आणि चारही ध्वनीसारखी नावे: धडाकेबाज, 1990, बाटलीतला जीन गंगाराम; धांगड धिंगा, 1999, खरे बोलावे लागणारा वकील लक्ष्या; धागेदोरे, 2012, निर्दोष प्रसादवरचा खुनाचा खटला; आणि धुम धडाका, 1985, अशोक सराफ, लक्ष्मीकांत बेर्डे आणि महेश कोठारे यांची लग्नासाठीची धडपड. धडाकेबाज, धांगड धिंगा आणि धुम धडाका हे तीनही महेश कोठारे यांचे: मराठी भाषेतले ध्वन्यात्मक, आवाज करणारे शब्द त्यांच्या शीर्षकांत वारंवार येतात, आणि त्यांचे दे दणा दण आणि थरथराटही याच कुटुंबातले.

न, य, र

दुसरा विभाग न ते ह या कप्प्याने सुरू होतो, न, य, र, तेरा चित्रपट. न ने सहा: नवरा माझा नवसाचा, 2004, आणि नवरा माझा नवसाचा 2, 2024, वीस वर्षांच्या अंतराने गणपतीपुळ्याच्या दोन यात्रा; नवरी मिळे नवऱ्याला, 1984, शिस्तीच्या घराला हसवणारे नोकर; नवसाचं पोर, 1998, गावच्या भविष्यवेत्त्या तात्यांचे घर; नाच गं घुमा, 2024, मालकीण आणि घरकामगार; आणि नाना मामा, 2006, टॅक्सीचालक आणि पोलीस. नवरा, नवरी आणि नवस: न च्या पानावर लग्न आणि नवसाचे शब्द पुन्हा पुन्हा येतात.

य ने एकच, यज्ञ, 1994, फसवणूक करणाऱ्या प्राध्यापकाचा सूड घेणारी निशा. र ने सहा: राक्षस, 2018, जंगलातली आख्यायिका; राजा शिवाजी, 2026, सहा मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, आणि वहीतला सर्वात लांब चित्रपट, 195 मिनिटांचा; राजानं वाजवला बाजा, 1989, कुत्र्यामुळे नशीब पालटलेले कुटुंब; रानभूल, 2010, मनोविकृत खुनी; राम राम गंगाराम, 1977, वहीतला सर्वात जुना चित्रपट; आणि रेशीम गाठ, 2003, एकाकी अ‍ॅनाची कथा. राजा हा शब्द दोन शीर्षकांत: एका ठिकाणी स्वराज्य स्थापणारे राजे, दुसऱ्या ठिकाणी बाजा वाजवणारा राजा.

प, फ

कप्पा प, फ तेरा चित्रपटांचा आहे. प ने दहा: पछाडलेला, 2004, सात मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, चार भुतांच्या ताब्यात गेलेला भरत; पाँडीचेरी, 2022, स्मार्टफोनवर चित्रित होम-स्टेची गोष्ट; पांढरीची वारी, 1988, पंढरपूरच्या वारीत शिरलेले भामटे; पितृऋण, 2013, पुरातत्त्वज्ञ आणि त्याच्यासारखा दिसणारा माणूस; पुन्हा गोंधळ पुन्हा मुजरा, 2014, नारायण वाघची दुसरी निवडणूक; पेन्शन, 2019, 90 मिनिटांचा, वहीतला सर्वात लहान चित्रपट; पैंजण, 1995, तमाशाचा फड; पोस्टकार्ड, 2014, लोकांची पत्रे वाचणारी पोस्टमनची पत्नी; प्रतिबिंब, 2011, दिवंगत पत्नीसारखी दिसणारी गौरी; आणि प्रेमासाठी वाट्टेल ते, 1987, संशयी रमा. पोस्टकार्ड, पैंजण आणि पेन्शन: या पानावर जुन्या काळाच्या आठवणी जागवणारी नावे आहेत.

फ ने तीन: फक्त लढ म्हणा, 2011, जमिनी हिसकावल्या जाणाऱ्या शेतकऱ्यांचा सूड; फॅमिली कट्टा, 2016, सहा मतांसह, लग्नाच्या पन्नासाव्या वाढदिवसाला एकत्र आलेले कुटुंब; आणि फ्रेंड्स, 2016, मित्राच्या बहिणीच्या प्रेमात पडलेला नील. फॅमिली आणि फ्रेंड्स, कुटुंब आणि मित्र, ही दोन इंग्रजी नावे एकाच वर्षाची, 2016 ची, आणि एकाच पानावर शेजारी शेजारी.

ब, भ

कप्पा ब, भ अकरा चित्रपटांचा आहे. ब ने नऊ: बंध नायलॉनचे, 2016, खोटे आजी-आजोबा; बळी, 2021, रुग्णालयातली गूढ नर्स; बस्ता, 2021, लग्नाच्या बस्त्याची धमाल; बाई गं, 2024, पाच जन्मांतल्या बायका; बापजन्म, 2017, मुलांशी नाते जोडू पाहणारे भास्कर पंडित; बायको असावी अशी, 1983, हुंड्याविरुद्ध उभी राहणारी लक्ष्मी; बालगंधर्व, 2011, आठ मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला; बाळाचे बाप ब्रह्मचारी, 1989, दारात सापडलेले बाळ; आणि बोल बोल राणी, 2026, मायाचे रहस्य. बाई, बायको, बाप, बाळ: ब च्या पानावर कुटुंबातली नाती भरलेली आहेत.

भ ने दोन: भिकारी, 2017, आईसाठी कठीण निर्णय घेणारा सम्राट, आणि भुताचा भाऊ, 1989, भावाला शोधत शहरात आलेले भूत. भाऊ हा शब्द इथे भुताच्या नात्याचा, आणि बाप, बाळ, बाई या शब्दांच्या रांगेत तो शोभून दिसतो. गाइड शीर्षकांतले शब्द अशा नात्यांच्या शब्दांची यादी देते.

म हे अक्षर

वहीतले सर्वात भरलेले पान म चे आहे, सतरा चित्रपट, स्वरांच्या पानाइतके. मुंबई आणि माहेर हे दोन शब्द या पानाचा आत्मा आहेत. मुंबईची चार शीर्षके: मुंबई पुणे मुंबई, 2010, बारा मतांसह, स्थळाला नकार द्यायला पुण्यात आलेली गौरी आणि अनोळखी गौतम; त्याचे पुढचे भाग मुंबई पुणे मुंबई 2, 2015, आणि मुंबई पुणे मुंबई 3, 2018; आणि मुंबईचा डबेवाला, 2007, शहराला जेवण पोचवणारा नाम्या. माहेरची दोन: माहेरचा आहेर, 1993, आणि माहेरची साडी, 1991, अलका कुबल यांचे दोन्ही कौटुंबिक नाट्य, माहेरच्या ओढीची आणि सासरच्या छळाची कथा.

मा ने आणखी पाच: मंगला, 2025, संगीताच्या साधनेतून उभी राहिलेली स्त्री; मज्जाच मज्जा, 1988, चोरलेल्या दागिन्यांचा पाठलाग; माझा छकुला, 1994, मुंबईत हरवलेला आदी; माझा नवरा तुझी बायको, 2006, शेजारी आलेली जुनी प्रेमप्रकरणे; आणि माया ममता, 1996, बारा वर्षांनंतरही मुलाची वाट पाहणारे इनामदार दांपत्य. माझा हा शब्द दोनदा, आणि दोन्ही वेळा जिव्हाळ्याचा: माझा छकुला आणि माझा नवरा.

मि आणि मी ने तीन: मितवा, 2015, गोव्यातला हॉटेल व्यावसायिक शिवम; मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय, 2009, तेरा मतांसह या पानावरचा आणि संपूर्ण वहीतला सर्वाधिक मते मिळालेल्या तीन चित्रपटांपैकी एक; आणि मीडियम स्पाइसी, 2022, तिखट आणि गोड यांत निवड करणारा शेफ. मु ने आणखी तीन: मुक्काम पोस्ट लंडन, 2007, गावातून लंडनला गेलेला वैज्या; मुक्ता, 1994, जातीच्या भिंतींशी झुंजणारी प्रेमकथा; आणि मुरांबा, 2017, दहा मतांसह, नाते संपवणाऱ्या तरुणांचे आई-वडील. मुरांबा आणि मुंबई, मुक्ता आणि मुक्काम: या पानावर नावेसुद्धा एकमेकांना साद घालतात. गाइड म हे अक्षर या पानाचा थोडक्यात आढावा देते.

ल, व, श

कप्पा ल, व, श तेरा चित्रपटांचा आहे, आणि वहीतले सर्वाधिक मते मिळालेले दोन चित्रपट याच पानावर आहेत. ल ने चार: लढाई, 1999, कारखान्याच्या वसाहतीतल्या मुलांच्या मृत्यूंविरुद्ध लढणारी सुनीता; लाल इश्क, 2016, रिसॉर्टवरच्या खुनाचे रहस्य; लेक चालली सासरला, 1984, 156 मिनिटांचा, सासूच्या छळाला सामोरी जाणारी मुक्ता; आणि लोकमान्य: एक युगपुरुष, 2015, लोकमान्य टिळकांचे आयुष्य.

व ने पाच, आणि त्यात तीन वा: वजनदार, 2016, वजन कमी करू पाहणाऱ्या मैत्रिणी; वाय, 2022, दहा मतांसह, स्त्रीभ्रूणहत्येविरुद्धचा तपास; वायझेड, 2016, पुण्यात उशिरा येणारे तारुण्य; वाळवी, 2023, तेरा मतांसह, डार्क कॉमेडी; आणि वेड, 2022, तेरा मतांसह, प्रेमाच्या वेडाची कथा. वाय आणि वायझेड ही दोन इंग्रजी अक्षरांची शीर्षके, देवनागरीत लिहिलेली, वहीत शेजारी शेजारी येतात, आणि दोन्हींत मुक्ता बर्वे आहेत. वाळवी आणि वेड, मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोयसोबत, संपूर्ण वहीतले सर्वाधिक मते मिळालेले तीन चित्रपट.

श ने तीन: शटर, 2014, एका दुकानाच्या गाळ्यात अडकलेले दोघे; शिक्षणाच्या आयचा घो!, 2010, मुलावरच्या अभ्यासाच्या दडपणाची कथा; आणि शेवरी, 2006, मुंबईच्या रस्त्यांवर एक रात्र काढणारी विद्या. श्री हे जोडाक्षर श च्या कप्प्यात येते: श्रीदेवी प्रसन्न, 2024, कुटुंबांच्या दबावात जुळलेले श्रीदेवी आणि प्रसन्नचे नाते.

स, ह

वहीचे शेवटचे पान, स, ह, नऊ चित्रपटांचे, सर्वात लहान कप्पा. स ने सहा: सखी, 2008, विधुर आणि विवाहित स्त्रीची निखळ मैत्री; सविता दामोदर परांजपे, 2018, सत्य घटनांवर आधारित मानसशास्त्रीय थरारपट; सहेला रे, 2022, कॉलेजच्या स्नेहसंमेलनातून जुळलेले नाते; साडे माडे तीन, 2007, कुरळे गॅरेजचे तीन भाऊ; सुळावरची पोळी, 1980, अपहरण झालेल्या पत्नीला सोडवणारा पती; आणि स्माईल प्लीज, 2019, आयुष्याचा उत्साह शोधणारी छायाचित्रकार.

ह ने तीन: हमाल दे धमाल, 1989, चित्रपटाचा नायक बनलेला हमाल; हर हर महादेव, 2022, पाच मतांसह या पानावरचा सर्वाधिक मते मिळालेला, स्वराज्याचा पाया आणि बाजीप्रभू देशपांडे; आणि हृदयांतर, 2017, कठीण काळातून जाणारे दांपत्य, वहीतली शेवटची नोंद. वहीची पहिली नोंद अगडबम, एका कुटुंबाचा गोंधळ, आणि शेवटची नोंद हृदयांतर, एका कुटुंबाचे दुःख: अ ते ह या प्रवासात मराठी कुटुंबच केंद्रस्थानी राहते.

शीर्षकांतले शब्द

150 शीर्षके अक्षरक्रमाने एकत्र लिहिली की काही शब्द पुन्हा पुन्हा डोळ्यांसमोर येतात, आणि ते मराठी चित्रपटाचे विषय सांगतात. नात्यांचे शब्द सर्वाधिक: नवरा चार शीर्षकांत, नवरा माझा नवसाचा, त्याचा दुसरा भाग, माझा नवरा तुझी बायको आणि चतुर नवरा चिकणी बायको; बायको तीन शीर्षकांत, बायको असावी अशी, माझा नवरा तुझी बायको आणि चतुर नवरा चिकणी बायको, आणि बायका एकदा, दोन बायका फजिती ऐका; नवरी एकदा, नवरी मिळे नवऱ्याला; आई एकदा, आई मला माफ कर; बाप तीनदा, जसा बाप तशी पोरं, बापजन्म आणि बाळाचे बाप ब्रह्मचारी; सासू आणि सून एकदा, खट्याळ सासू नाठाळ सून; आणि लेक एकदा, लेक चालली सासरला. माहेर दोनदा येते, माहेरचा आहेर आणि माहेरची साडी.

ठिकाणांचे शब्दही आहेत: मुंबई चार शीर्षकांत, पुणे तीन शीर्षकांत, ते सगळे मुंबई पुणे मुंबईचे भाग; लंडन एकदा, मुक्काम पोस्ट लंडन; दिल्ली एकदा, गल्लीत गोंधळ, दिल्लीत मुजरा; आणि पाँडीचेरी एकदा. श्रद्धेचे शब्द: देऊळ, नवस तीनदा, जोगवा, वारी आणि हर हर महादेव. आणि भीतीचे शब्द: झपाटलेला दोनदा, पछाडलेला, भूत आणि राक्षस. गाइड शीर्षकांतले शब्द यापैकी नात्यांचे शब्द थोडक्यात देते.

देवनागरीतले इंग्रजी

वहीत काही शीर्षके इंग्रजी शब्दांची आहेत, पण देवनागरीत लिहिलेली, कारण चित्रपटांची मूळ नावेच तशी होती: टाइम प्लीज, स्माईल प्लीज, डबल सीट, गर्लफ्रेंड, फ्रेंड्स, फॅमिली कट्टा, मीडियम स्पाइसी, पोस्टकार्ड, शटर, पेन्शन, टेक केअर गुड नाईट आणि डॉक्टर डॉक्टर. दोन शीर्षके तर फक्त इंग्रजी अक्षरांची: वाय आणि वायझेड. यातले बहुतेक चित्रपट 2010 नंतरचे आहेत, जेव्हा शहरी मराठी बोलीत इंग्रजी शब्द सहज मिसळू लागले. उलट, ऐंशी-नव्वदच्या दशकातली शीर्षके ठसठशीत मराठी आहेत: धुम धडाका, दे दणा दण, थरथराट, माहेरची साडी.

शीर्षकांत अंकही आहेत: पुढचे भाग दाखवणारे 2 आणि 3, झपाटलेला 2, नवरा माझा नवसाचा 2, मुंबई पुणे मुंबई 2 आणि 3; आणि शब्दांतले अंक, साडे माडे तीनमधले तीन, दोन बायका फजिती ऐकामधले दोन, दोघात तिसरा आता सगळं विसरामधले दोघे आणि तिसरा, आणि आम्ही दोघे, आम्ही दोघीमधले दोघे. वहीतले सर्वात लांब शीर्षक क्रांतिज्योति विद्यालय मराठी माध्यम, आणि सर्वात लहान वाय आणि वेड, प्रत्येकी दोन अक्षरांचे; गाइड लांबलचक शीर्षके सर्वात लांब नावांची यादी देते.

वहीतली दशके

अक्षरांच्या क्रमाने लिहिलेल्या वहीत काळ मिसळून जातो: एकाच पानावर 1977 आणि 2026 शेजारी येतात. तरीही वहीतले चित्रपट दशकांनुसार मोजले तर मराठी चित्रपटाचा प्रवास दिसतो. 1970 च्या दशकातला एक चित्रपट, राम राम गंगाराम; 1980 च्या दशकातले 21, अशी ही बनवा बनवीपासून धुम धडाकापर्यंत; 1990 च्या दशकातले 21, झपाटलेला आणि माहेरची साडीपासून मुक्तापर्यंत; 2000 च्या दशकातले 34, दे धक्का आणि जोगवापासून मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोयपर्यंत; 2010 च्या दशकातले 50, वहीतला अर्धा भाग जवळपास; आणि 2020 पासूनचे 23, वाळवी, वेड आणि राजा शिवाजीसह.

दोन संग्रह काळाची ही बाजू वेगळी दाखवतात: 1990 पूर्वीचे, 22 जुने चित्रपट प्रदर्शनाच्या क्रमाने, आणि 2020 पासून, 23 नवे चित्रपट. जुन्या संग्रहात अशोक सराफ आणि लक्ष्मीकांत बेर्डे यांचे विनोदी चित्रपट आणि ग्रामीण कौटुंबिक नाट्य; नव्या संग्रहात चरित्रपट, थरारपट आणि शहरी प्रेमकथा. गाइड वहीतली दशके आणि गाइड जुनी आणि नवी पाने ही विभागणी थोडक्यात सांगतात.

हसवणारी पाने

TMDB वर विनोदी प्रकारात मोडणारे 55 चित्रपट संग्रह विनोदी चित्रपट मध्ये आहेत, अधिक मते मिळालेले आधी: वाळवी, अशी ही बनवा बनवी, दुनियादारी, झपाटलेला, काय द्याचं बोला, पछाडलेला. वहीत ते सर्व अक्षरांत पसरलेले आहेत, पण काही पाने खास हसरी आहेत: द-ध चे पान, जिथे दे दणा दण, दे धक्का, धडाकेबाज, धांगड धिंगा, दोघात तिसरा आता सगळं विसरा आणि दोन बायका फजिती ऐका एकत्र येतात; आणि ग चे पान, जिथे गंमत जम्मत, गलगले निघाले, गाढवाचं लग्न, गुलमाल आणि गर्लफ्रेंड. गाइड हसवणारी पाने हा संग्रह थोडक्यात मांडते.

आकड्यांत मराठी हॅपलॉग

वहीत 150 चित्रपट आहेत, 1977 ते 2026, आणि TMDB वर त्यांना मिळून 410 मते आहेत. पहिल्या विभागात, अ ते ध, 74 चित्रपट, आणि दुसऱ्या विभागात, न ते ह, 76. सर्वात भरलेले कप्पे स्वर आणि म, प्रत्येकी सतरा चित्रपट; सर्वात लहान स आणि ह, नऊ चित्रपट. स्वतंत्र कप्पा मिळालेली अक्षरे दोनच, ग आणि म; उरलेल्या कप्प्यांत दोन ते पाच अक्षरे एकत्र आहेत.

ज्या 128 चित्रपटांची लांबी नोंदलेली आहे, त्यांची एकूण लांबी 16,908 मिनिटे, म्हणजे जवळपास 282 तास. सर्वात लांब राजा शिवाजी, 195 मिनिटे, र च्या पानावर, आणि सर्वात लहान पेन्शन, 90 मिनिटे, प च्या पानावर. सर्वाधिक मते, तेरा, तीन चित्रपटांना: व च्या पानावरचे वाळवी आणि वेड, आणि म च्या पानावरचा मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय. गाइड आकड्यांत मराठी हॅपलॉग हे आकडे एकत्र देते.

रेटिंग कसे वाचावे

मराठी चित्रपटांना TMDB वर फार थोडी मते मिळतात, म्हणून या वहीत रेटिंगपेक्षा नोंदीला महत्त्व आहे. सर्वाधिक मते तेरा, आणि 36 चित्रपटांचे पहिले मत अजून यायचे आहे; त्यांच्या पानावर मतांची प्रतीक्षा असे दिसते. एक-दोन मतांवरचे दहापैकी दहा रेटिंग एका प्रेक्षकाची आवड असते. दहा किंवा अधिक मते मिळालेल्या चित्रपटांत सर्वोच्च रेटिंग क च्या पानावरच्या कट्यार काळजात घुसलीला, 8.9; त्यानंतर द च्या पानावरच्या देऊळला, 8.4, आणि म च्या पानावरच्या मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय आणि मुरांबाला, प्रत्येकी 8.1. गाइड रेटिंग कसे वाचावे हेच थोडक्यात सांगते: रेटिंग आणि मतांची संख्या नेहमी एकत्र वाचा.

मराठी हॅपलॉगचे रूप

Wayback Machine मध्ये marathihaplog या नावाने बावीस पत्त्यांवर शोध घेतला: com, in, net, org, co.in पासून blogspot आणि wordpress पर्यंत, आणि प्रत्येक ठिकाणी जतन केलेल्या पानांची संख्या शून्य आहे. म्हणून या संकेतस्थळाचे रूप एका मराठी शाळेच्या वहीवरून घडवले आहे. वरचा पट्टा वहीच्या निळ्या पुठ्ठ्याच्या कव्हरसारखा, शाईच्या निळ्या रंगात #1D3C78, त्यावर बारीक तिरप्या रेषांचा पोत, आणि नावाचे लेबल म्हणून लोगोत एक छोटी पांढरी वही, डावीकडे लाल समासासह.

पानाचा पाया वहीच्या कागदासारखा फिकट #FDFBF3, त्यावर निळ्या आडव्या रेघा #C9D7EC आणि डावीकडे लाल समासाची उभी रेघ #C8373A. परिचय वहीच्या पहिल्या पानासारखा, डावीकडे जाड लाल किनार; मुख्यपृष्ठावरची अनुक्रमणिका दोन स्तंभांत, प्रत्येक अक्षर-कप्प्याचे नाव निळ्या शाईत आणि उजवीकडे चित्रपटांची संख्या, जणू पानांचे क्रमांक. प्रत्येक कप्प्याच्या रांगेवर निळी रेघ आणि उजवीकडे टॅबसारखा संपूर्ण पान हा दुवा, आणि प्रत्येक पोस्टरखाली लाल टॅबवर शीर्षकाचे पहिले अक्षर आणि वर्ष. गाइड मराठी हॅपलॉगचे रूप प्रत्येक रंग सांगते.

पहिली नोंद कुठून करावी

वहीत पहिल्यांदा येणाऱ्यांसाठी प्रत्येक पानावरून एक: स्वरांतून अशी ही बनवा बनवी, क-ख-घ मधून कट्यार काळजात घुसली, ग मधून गुलाबजाम, च-ज-झ मधून झपाटलेला, ट-ड-त-थ मधून टाइम प्लीज, द-ध मधून देऊळ, न-य-र मधून नवरा माझा नवसाचा, प-फ मधून पछाडलेला, ब-भ मधून बालगंधर्व, म मधून मुंबई पुणे मुंबई, ल-व-श मधून वाळवी आणि स-ह मधून हर हर महादेव. बारा चित्रपट, बारा पाने, आणि मराठी चित्रपटाचे बारा रंग. गाइड मराठी हॅपलॉगमध्ये सुरुवात करा आणखी सूचना देते.

मराठी हॅपलॉग कसे वापरावे

मुख्यपृष्ठ वहीच्या पहिल्या पानाने सुरू होते, आणि त्यानंतर अनुक्रमणिका: बारा अक्षर-कप्पे, प्रत्येकासोबत चित्रपटांची संख्या; एखादे अक्षर दाबले की त्याचे पान समोर येते. प्रत्येक पानावर बारा पोस्टर, शीर्षकांच्या अक्षरक्रमाने, आणि संपूर्ण पान हा दुवा पूर्ण कप्पा उघडतो. वरच्या निळ्या पट्ट्यातून अ ते ध आणि न ते ह हे दोन विभाग आणि विनोदी चित्रपटांचा संग्रह उघडतो, आणि शोधपेटी मराठी किंवा इंग्रजी नावाने कोणताही चित्रपट शोधते; गाइड शोधण्याच्या टिप्स पाहा.

चित्रपटाच्या पानावर मराठी कथासार, कलाकार, दिग्दर्शक आणि प्रकार असतात. आत्ता पाहा बटण चित्रपट JustWatch वर उघडते, जिथे तुमच्या देशात तो देणाऱ्या सेवा दिसतात; माझ्या यादीत जोडा हे बटण चित्रपट माझी यादीमध्ये जपते, आणि ती यादी तुमच्या ब्राउझरमध्येच राहते, तुमची स्वतःची छोटी नोंदवही. गाइड मराठी हॅपलॉग कसे वापरावे प्रत्येक भाग सांगते, आणि गाइड आत्ता पाहा बटण JustWatch कसे चालते ते समजावते.

वहीचे रूप मोबाइलवरही तसेच राहते: लाल समासाची रेघ लहान पडद्यावर बाजूला होते, पण आडव्या निळ्या रेघा कायम राहतात, आणि अनुक्रमणिका दोन स्तंभांऐवजी एका स्तंभात येते, जणू खिशातली छोटी वही. मेनूचे बटण पांढऱ्या चौकोनात निळ्या रेघांचे, वहीच्या पानासारखे. संगणकावर पानाच्या डाव्या बाजूला समासासाठी जागा सोडलेली आहे, आणि मजकूर नेहमी समासाच्या उजवीकडे सुरू होतो, जसे शाळेत शिक्षक सांगायचे: समासात लिहायचे फक्त तारीख आणि छोट्या नोंदी.

अक्षरांतले कलाकार

वहीची पाने उलटताना काही कलाकार ठरावीक अक्षरांवर वारंवार भेटतात. लक्ष्मीकांत बेर्डे स्वरांच्या पानावर पाच वेळा, अशी ही बनवा बनवी, आम्ही दोघे राजा राणी, एक गाडी बाकी अनाडी, एक होता विदुषक आणि एकापेक्षा एक, आणि द-ध च्या पानावर चार वेळा, दे दणा दण, धडाकेबाज, धांगड धिंगा आणि धुम धडाका. अशोक सराफ स्वरांच्या आणि न-य-र च्या पानांवर प्रत्येकी चार वेळा; न-य-र च्या पानावर नवरा माझा नवसाचा, त्याचा दुसरा भाग, नवरी मिळे नवऱ्याला आणि राम राम गंगाराम.

नव्या पिढीचे कलाकार वेगळ्या अक्षरांवर दिसतात. सुबोध भावे स-ह च्या पानावर पाच वेळा, सखी, सविता दामोदर परांजपे, सहेला रे, हर हर महादेव आणि हृदयांतर, आणि ब-भ च्या पानावर चार वेळा, बालगंधर्व, बस्ता, बंध नायलॉनचे आणि बोल बोल राणी. स्वप्नील जोशी म च्या पानावर चार वेळा, मुंबई पुणे मुंबईचे तीन भाग आणि मितवा. सचिन खेडेकर क-ख-घ च्या पानावर चार वेळा, कच्चा लिंबू, काकस्पर्श, काय द्याचं बोला आणि क्रांतिज्योति विद्यालय मराठी माध्यम.

नायिकांचेही आवडते अक्षर आहे. अलका कुबल म च्या पानावर चार वेळा, माहेरची साडी, माहेरचा आहेर, माया ममता आणि मंगला: माहेर आणि ममता या शब्दांशी त्यांची ओळख जणू शीर्षकांतूनच दिसते. सोनाली कुलकर्णी ग च्या पानावर चार वेळा, गंध, गाभ्रीचा पाऊस, गुलमोहर आणि गुलाबजाम. मुक्ता बर्वे स्वर, म आणि ल-व-श या तिन्ही पानांवर प्रत्येकी तीन वेळा, आणि सई ताम्हणकर प-फ आणि ल-व-श च्या पानांवर प्रत्येकी तीन वेळा.

एका पानावर दोन काळ

अक्षरक्रमाची एक गंमत म्हणजे एकाच पानावर अगदी दूरचे काळ शेजारी येतात. र च्या पानावर राम राम गंगाराम, 1977, वहीतला सर्वात जुना चित्रपट, आणि राजा शिवाजी, 2026, वहीतल्या सर्वात नव्या चित्रपटांपैकी एक, एकोणपन्नास वर्षांच्या अंतराने, दोनच नोंदींच्या अंतरावर. क-ख-घ च्या पानावर 1987 चा खट्याळ सासू नाठाळ सून आणि 2026 चा क्रांतिज्योति विद्यालय मराठी माध्यम; ब-भ च्या पानावर 1983 चा बायको असावी अशी आणि 2026 चा बोल बोल राणी.

प्रत्येक पानाचा काळपट मोठा आहे: र च्या पानावर 1977 ते 2026, ब-भ च्या पानावर 1983 ते 2026, ल-व-श च्या पानावर 1984 ते 2024, आणि स-ह च्या पानावर 1980 ते 2022. सर्वात लहान काळपट द-ध च्या पानाचा, 1982 ते 2013, कारण त्या पानावरचे बहुतेक चित्रपट ऐंशी-नव्वदच्या विनोदी लाटेतले आहेत. वही अशा रीतीने वाचली तर मराठी चित्रपटाचा इतिहास एखाद्या कौटुंबिक अल्बमसारखा वाटतो, जिथे आजोबा आणि नातू एकाच पानावर हसत असतात.

नावांची शीर्षके

काही चित्रपटांचे शीर्षक म्हणजेच त्याच्या नायिकेचे किंवा नायकाचे नाव, आणि वहीत अशी नावे वेगवेगळ्या पानांवर विखुरलेली आहेत. स्त्रियांची नावे: अनुराधा, 1992, स्वरांच्या पानावर; मंगला, 2025, आणि मुक्ता, 1994, म च्या पानावर; अबोली, 1995, स्वरांच्या पानावर, जे एका फुलाचेही नाव आहे; आणि सविता दामोदर परांजपे, 2018, स च्या पानावर, संपूर्ण नाव शीर्षकात. पुरुषांची आणि व्यक्तिरेखांची नावे: बालगंधर्व, नाना मामा, मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय, राजा शिवाजी, आणि आणि... डॉ. काशिनाथ घाणेकर.

नात्यांची नावेही शीर्षकात येतात, व्यक्तीच्या नावाऐवजी: सखी, मैत्रीण; लेक चालली सासरला, मुलगी; भुताचा भाऊ; आणि श्रीदेवी प्रसन्न, जिथे दोन नावे एकत्र येऊन एक जोडी बनतात. नाव शीर्षकात असले की प्रेक्षकाला कथेचा केंद्रबिंदू लगेच कळतो: अनुराधा ही अनुराधाची कथा, मंगला ही मंगलाची, आणि मुक्ता ही मुक्ताची.

चवीची शीर्षके

मराठी माणसाचे खाण्यावरचे प्रेम चित्रपटांच्या नावांतही दिसते, आणि वहीत अशी सहा चवदार शीर्षके आहेत. गुलाबजाम, 2018, आणि गुलकंद, 2025, ग च्या पानावर शेजारी, एक पाकातली मिठाई आणि दुसरा गुलाबाच्या पाकळ्यांचा मुरंबा; मुरांबा, 2017, म च्या पानावर; जिलबी, 2025, ज च्या पानावर; कच्चा लिंबू, 2017, क च्या पानावर, आंबट; आणि मीडियम स्पाइसी, 2022, म च्या पानावर, मध्यम तिखट. गोड, आंबट आणि तिखट, तिन्ही चवी या शीर्षकांत आहेत.

गंमत म्हणजे, चवीच्या नावांच्या चित्रपटांच्या कथा अनेकदा नावाच्या चवीपेक्षा वेगळ्या आहेत: जिलबी हा भ्रष्ट इन्स्पेक्टरचा गुन्हेगारी थरारपट, कच्चा लिंबू हे मतिमंद मुलाला वाढवणाऱ्या कुटुंबाचे वेदनादायक नाट्य, आणि मुरांबा हा नाते संपवणाऱ्या तरुण जोडप्याचा आणि त्यांच्या आई-वडिलांचा चित्रपट. गुलाबजाम मात्र खरोखरच स्वयंपाकाचा चित्रपट आहे, जिथे लंडनहून आलेला आदित्य पुण्यात मराठी पदार्थ शिकतो, आणि मीडियम स्पाइसीचा नायकही शेफ आहे. गुलकंदमध्ये मात्र नावासारखीच गोड कथा: पुन्हा भेटणारे जुने प्रेमी.

जोडाक्षरांची शीर्षके

मराठी वर्णमालेत जोडाक्षरे आहेत, आणि वहीत ती त्यांच्या पहिल्या अक्षराच्या कप्प्यात जातात. क्ष ने सुरू होणारा क्षण आणि क्र ने सुरू होणारा क्रांतिज्योति विद्यालय मराठी माध्यम क च्या पानावर; प्र ने सुरू होणारे प्रतिबिंब आणि प्रेमासाठी वाट्टेल ते प च्या पानावर; फ्र ने सुरू होणारा फ्रेंड्स फ च्या पानावर; श्र ने सुरू होणारा श्रीदेवी प्रसन्न श च्या पानावर; स्म ने सुरू होणारा स्माईल प्लीज स च्या पानावर; आणि हृ ने सुरू होणारा हृदयांतर ह च्या पानावर, वहीतली शेवटची नोंद.

शब्दकोशाच्या नियमानुसार जोडाक्षरे त्यांच्या अक्षरगटाच्या शेवटी येतात: क च्या पानावर कच्चा लिंबू, कट्यार, काकस्पर्श आणि काय द्याचं बोला यांच्यानंतर क्रांतिज्योति आणि क्षण; प च्या पानावर पोस्टकार्डनंतर प्रतिबिंब आणि प्रेमासाठी वाट्टेल ते. वहीत चित्रपट शोधताना हा नियम लक्षात ठेवला तर कोणतेही शीर्षक काही क्षणांत सापडते.

शीर्षकांतली क्रियापदे

काही शीर्षके पूर्ण वाक्यासारखी आहेत, आणि त्यांच्यातली क्रियापदे कथेची हालचाल सांगतात. कट्यार काळजात घुसली: एक संपूर्ण घटना तीन शब्दांत. मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय: पहिल्या पुरुषातले, थेट प्रेक्षकाशी बोलणारे शीर्षक. गलगले निघाले, लेक चालली सासरला आणि नवरी मिळे नवऱ्याला: प्रवास आणि भेटीची क्रियापदे. राजानं वाजवला बाजा आणि एक होता विदुषक: गोष्ट सांगण्याची सुरुवात, जणू आजी गोष्ट सांगत आहे. दोन बायका फजिती ऐका आणि दोघात तिसरा आता सगळं विसरा: प्रेक्षकाला उद्देशून दिलेली आज्ञा, ऐका आणि विसरा.

काही शीर्षके आवाजाची आहेत: दे दणा दण, धुम धडाका, थरथराट, धांगड धिंगा, ज्यांत आवाजच कथेचा स्वभाव सांगतो. काही विशेषणांची: झपाटलेला, पछाडलेला, धडाकेबाज, वजनदार. आणि काही प्रश्नासारखी, उत्तराची वाट पाहणारी: काय द्याचं बोला. मराठी भाषेची ही लवचीकता, एकाच शीर्षकात संवाद, आवाज आणि कथा मावणे, वहीची पाने उलटताना सतत जाणवते.

वहीतले प्रवास

अनेक नोंदी प्रवासाच्या आहेत. दे धक्का, कोल्हापूर ते मुंबई जुन्या टमटममधून; नवरा माझा नवसाचा, मुंबई ते गणपतीपुळे एसटी बसमधून, आणि नवरा माझा नवसाचा 2, तोच प्रवास कोकण रेल्वेतून; मुक्काम पोस्ट लंडन, गावातून थेट लंडनला; पांढरीची वारी, पंढरपूरची वारी; ओले आले, आयुष्याचा अर्थ शोधणारे बाप-लेक; आणि गुलाबजाम, लंडनहून पुण्याला, स्वयंपाक शिकण्यासाठी. मुंबई पुणे मुंबई तर शीर्षकातच प्रवास घेऊन येतो.

प्रवासांच्या या नोंदी वहीत वेगवेगळ्या पानांवर आहेत, द, न, म, प, ओ, ग; पण एकत्र वाचल्या तर महाराष्ट्राचा एक नकाशा तयार होतो: कोल्हापूर, मुंबई, पुणे, कोकण, गणपतीपुळे, पंढरपूर, आणि परदेशात लंडन. मराठी चित्रपटातला प्रवास अनेकदा कुटुंबासोबत असतो, आणि वाटेत भेटणारी माणसेच कथा पुढे नेतात.

बारा आठवड्यांची वही

वही वापरण्याचा एक सोपा मार्ग: दर आठवड्याला एक पान. पहिल्या आठवड्यात स्वरांचे पान, अशी ही बनवा बनवीपासून ओले आलेपर्यंत, सतरा चित्रपटांतून काही निवडा; दुसऱ्या आठवड्यात क-ख-घ, कट्यार काळजात घुसली आणि काकस्पर्श; तिसऱ्या आठवड्यात ग, गुलाबजाम आणि गोष्ट छोटी डोंगराएवढी; चौथ्या आठवड्यात च-ज-झ, जोगवा आणि झपाटलेला; पाचव्या आठवड्यात ट-ड-त-थ, डबल सीट आणि डॉ. प्रकाश बाबा आमटे; आणि सहाव्या आठवड्यात द-ध, देऊळ आणि दुनियादारी. इथे पहिला विभाग, अ ते ध, पूर्ण होतो.

सातव्या आठवड्यात न-य-र, नवरा माझा नवसाचा आणि राजा शिवाजी; आठव्या आठवड्यात प-फ, पछाडलेला आणि फॅमिली कट्टा; नवव्या आठवड्यात ब-भ, बालगंधर्व आणि बापजन्म; दहाव्या आठवड्यात म, मुंबई पुणे मुंबई आणि मुरांबा; अकराव्या आठवड्यात ल-व-श, वाळवी आणि वेड; आणि बाराव्या आठवड्यात स-ह, सहेला रे आणि हर हर महादेव. बारा आठवड्यांत चोवीस चित्रपट, आणि मराठी चित्रपटाच्या पन्नास वर्षांची एक फेरी. पाहिलेले चित्रपट माझी यादीमध्ये जपत गेलात तर तुमची स्वतःची नोंदवहीही तयार होईल.

वहीचा आणखी एक वापर म्हणजे खेळ: मित्रांसोबत एक अक्षर निवडा आणि त्या पानावरचे चित्रपट ओळखा. म अक्षर दिले तर सतरा उत्तरे आहेत, आणि स-ह दिले तर नऊ. घरातल्या आजी-आजोबांना ऐंशीच्या दशकातली शीर्षके आठवतील, आणि मुलांना 2020 नंतरची; एकाच पानावर दोन्ही पिढ्यांची उत्तरे बसतात.

वहीत नोंद ठेवण्याची आणखी एक पद्धत म्हणजे प्रत्येक चित्रपट पाहिल्यानंतर त्याच्या पानावर स्वतःसाठी तीन गोष्टी लक्षात ठेवणे: कोणासोबत पाहिला, कोणता प्रसंग आवडला आणि कोणते वाक्य आठवणीत राहिले. शाळेच्या वहीत आपण धड्याखाली प्रश्नांची उत्तरे लिहायचो; या वहीत चित्रपटाखाली आठवणी. माझी यादी या नोंदी ठेवण्यासाठी तुमच्या ब्राउझरमध्ये जागा देते, आणि वर्षाअखेरीस ती यादी पाहिली की तुमचे स्वतःचे मराठी चित्रपटांचे वर्ष डोळ्यांसमोर उभे राहते.

बाराखडी आणि वही

मराठी मुले अक्षरे शिकतात ती बाराखडीतून: क, का, कि, की, कु, कू, के, कै, को, कौ, कं, कः. या वहीतल्या प्रत्येक पानाची रचना याच बाराखडीच्या क्रमाने आहे. म्हणून क च्या पानावर कच्चा लिंबू आणि कट्यार आधी, मग काकस्पर्श आणि काय द्याचं बोला, कारण का हे क नंतर येते; आणि ग च्या पानावर गंध आणि गंमत जम्मत आधी, कारण अनुस्वार असलेले गं बाराखडीत ग च्या लगेच नंतर येते, आणि मग गर्लफ्रेंड, गलगले निघाले, गाढवाचं लग्न, गुलकंद आणि गोष्ट छोटी डोंगराएवढी.

बाराखडीचा हा क्रम वहीला शब्दकोशासारखे बनवतो. म च्या पानावर मंगला सर्वात आधी, मग मज्जाच मज्जा, मग माझा छकुला आणि माहेरची साडी, मग मितवा आणि मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय, आणि शेवटी मुंबई पुणे मुंबई, मुक्ता आणि मुरांबा. एखादा चित्रपट शोधताना शीर्षकाचे पहिले अक्षर आणि त्याची मात्रा लक्षात ठेवली की पान आणि जागा दोन्ही लगेच सापडतात. शोधपेटी अर्थातच हे काम एका क्षणात करते, पण वहीच्या पानांवर नजर फिरवण्याचा आनंद वेगळाच.

प्रत्येक पानाचा तारा

प्रत्येक पानावर एक चित्रपट असा आहे ज्याला TMDB वर त्या पानावर सर्वाधिक मते मिळाली आहेत. स्वरांच्या पानावर अशी ही बनवा बनवी, बारा मते; क-ख-घ वर कट्यार काळजात घुसली, दहा; ग वर गुलाबजाम, सात; च-ज-झ वर झपाटलेला, अकरा; ट-ड-त-थ वर डॉ. प्रकाश बाबा आमटे: द रिअल हिरो, सात; आणि द-ध वर दुनियादारी, बारा. पहिल्या विभागाचे हे सहा तारे सहा वेगळ्या प्रकारांचे आहेत: विनोद, संगीत, स्वयंपाक, भय, समाजसेवा आणि कॉलेजची मैत्री.

दुसऱ्या विभागात: न-य-र वर राजा शिवाजी, सहा मते; प-फ वर पछाडलेला, सात; ब-भ वर बालगंधर्व, आठ; म वर मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय, तेरा; ल-व-श वर वाळवी आणि वेड, प्रत्येकी तेरा; आणि स-ह वर हर हर महादेव, पाच. दुसऱ्या विभागाच्या ताऱ्यांत शिवाजी महाराज तीन वेळा येतात, राजा शिवाजी, मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय आणि हर हर महादेव या तिन्ही चित्रपटांत: मराठी प्रेक्षकाच्या मनातले त्यांचे स्थान वहीच्या आकड्यांतही दिसते.

वहीतले दिग्दर्शक

वहीत सर्वाधिक नोंदी महेश कोठारे यांच्या आहेत, अकरा चित्रपट, आणि त्या अनेक पानांवर पसरलेल्या: द-ध च्या पानावर चार, दे दणा दण, धडाकेबाज, धांगड धिंगा आणि धुम धडाका; क-ख-घ वर खतरनाक आणि खबरदार; च-ज-झ वर झपाटलेला आणि झपाटलेला 2; प-फ वर पछाडलेला; म वर माझा छकुला; आणि ट-ड-त-थ वर थरथराट. त्यांच्या शीर्षकांत आवाज करणारे, ठसकेबाज शब्द असतात, आणि म्हणून ते द, ध, ख, झ अशा जोरदार अक्षरांवर जास्त येतात.

सचिन पिळगांवकर यांचे आठ चित्रपट: स्वरांच्या पानावर अशी ही बनवा बनवी, आत्मविश्वास आणि एकापेक्षा एक; ग वर गंमत जम्मत; न-य-र वर नवरी मिळे नवऱ्याला, नवरा माझा नवसाचा आणि त्याचा दुसरा भाग; आणि ब-भ वर भुताचा भाऊ. चार चित्रपटांचे दिग्दर्शक: केदार शिंदे, ज्यांचे जत्रा, माझा नवरा तुझी बायको, मुक्काम पोस्ट लंडन आणि गलगले निघाले; महेश मांजरेकर, शिक्षणाच्या आयचा घो!, फक्त लढ म्हणा, काकस्पर्श आणि जुनं फर्निचर; सचिन कुंडलकर, गंध, गुलाबजाम, वजनदार आणि पाँडीचेरी; आणि संजय सूरकर, आपली माणसं, यज्ञ, सखी आणि रानभूल. मुंबई पुणे मुंबईचे तीन भाग करणारे सतीश राजवाडे यांच्या तिन्ही नोंदी म च्या एकाच पानावर, एकापाठोपाठ एक.

अक्षरांतले हसू

विनोदी चित्रपट वहीतल्या सर्व पानांवर आहेत, पण त्यांचे प्रमाण पानागणिक बदलते. द-ध च्या पानावर अकरापैकी सात चित्रपट TMDB वर विनोदी प्रकारात मोडतात, ग च्या पानावर बारापैकी आठ, आणि स्वरांच्या पानावर सतरापैकी सात. उलट म च्या पानावर, जिथे माहेर, ममता आणि मुंबईच्या कथा आहेत, विनोदाचे प्रमाण कमी आहे, आणि गंभीर कौटुंबिक नाट्य आणि प्रेमकथा जास्त. संग्रह विनोदी चित्रपट हे सर्व हसरे चित्रपट एका जागी आणतो, अधिक मते मिळालेले आधी.

स्त्रियांच्या नोंदी

वहीत अनेक पाने स्त्रियांच्या कथांनी भरलेली आहेत. स्वरांच्या पानावर आत्मविश्वास, 1989, कुटुंबाकडून अपमान सहन करणारी आणि शेवटी स्वतःसाठी उभी राहणारी गृहिणी; आम्ही दोघी, 2018, मुलगी आणि सावत्र आई यांचे वेगळे नाते; आघात, 2010, रुग्णालयात वरिष्ठांच्या विरोधात उभी राहणारी डॉ. स्मिता. च-ज-झ च्या पानावर जोगवा, 2009, परंपरेने देवीच्या सेवेला वाहिलेली सुली. ल-व-श च्या पानावर लेक चालली सासरला, 1984, सासूच्या छळाला सामोरी जाणारी मुक्ता; वाय, 2022, स्त्रीभ्रूणहत्येचे जाळे उघड करणारी डॉ. आरती; आणि शेवरी, 2006, मुंबईच्या रस्त्यांवर एक रात्र काढून नवे आयुष्य सुरू करणारी विद्या.

म च्या पानावर स्त्रियांच्या कथा सर्वाधिक: माहेरची साडी, 1991, वडिलांच्या रोषात वाढलेली लक्ष्मी; माहेरचा आहेर, 1993; मंगला, 2025, ॲसिड हल्ल्यानंतर संगीताच्या साधनेतून उभी राहिलेली स्त्री; आणि मुक्ता, 1994, जातीच्या भिंतींशी झुंजणारी प्रेमकथा. ट-ड-त-थ च्या पानावर तिचं शहर होणं, 2024, मुंबईत जागरूक आवाज बनत जाणारी अर्चना. स-ह च्या पानावर सहेला रे, 2022, स्वतःचे आयुष्य नव्याने सुरू करणारी शमा, आणि स्माईल प्लीज, 2019, हरवलेला उत्साह शोधणारी छायाचित्रकार नंदिनी. ऐंशीच्या दशकात सासरच्या छळाची कथा सांगणारी मराठी स्त्री 2020 नंतर डॉक्टर, तपास अधिकारी आणि कलाकार बनलेली दिसते: वहीची पाने हा बदल अक्षरांच्या क्रमानेही दाखवतात.

समासातल्या नोंदी

वहीच्या लाल समासात शाळेत आपण छोट्या नोंदी लिहायचो, आणि या वहीतही काही नोंदी समासात लिहिण्यासारख्या आहेत. झपाटलेलाचा तात्या विंचू मरताना मंत्राच्या बळावर आपला आत्मा एका बाहुल्यात घालतो, आणि त्या बाहुल्याची भीती पुढच्या पिढ्यांनाही आठवते. कट्यार काळजात घुसली 1967 च्या संगीत नाटकावर आधारित आहे, आणि त्यात गायक शंकर महादेवन यांनी अभिनयात पदार्पण केले. जोगवाला पाच राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले. पाँडीचेरी संपूर्णपणे स्मार्टफोनवर चित्रित झाला, आणि कच्चा लिंबू कृष्णधवल रंगात.

आणखी काही समासातल्या नोंदी: मुंबई पुणे मुंबईमध्ये संपूर्ण चित्रपटात दोनच पात्रे संवाद साधतात; झपाटलेला 2 त्रिमितीय, म्हणजे थ्रीडी, स्वरूपात आला; राजा शिवाजी 195 मिनिटांचा, वहीतला सर्वात लांब चित्रपट; आणि पेन्शन 90 मिनिटांचा, सर्वात लहान. नवरा माझा नवसाचा 2 पहिल्या भागानंतर वीस वर्षांनी आला, आणि दोन्हीत अशोक सराफ कंडक्टर लालूच्या भूमिकेत. आणि वेडमध्ये रितेश देशमुख यांनी पहिल्यांदा मराठी चित्रपट दिग्दर्शित केला. वहीच्या समासात लिहिलेल्या अशा छोट्या नोंदी अनेकदा मुख्य मजकुरापेक्षा जास्त आठवणीत राहतात.

वहीचे दोन भाग

वहीचे दोन विभाग आकाराने जवळपास सारखे आहेत, 74 आणि 76 चित्रपट, पण त्यांचा स्वभाव वेगळा. पहिला विभाग, अ ते ध, हसरा आहे: त्याच्या 74 चित्रपटांपैकी 34 TMDB वर विनोदी प्रकारात मोडतात, जवळपास अर्धे. दुसरा विभाग, न ते ह, गंभीर आहे: 76 पैकी फक्त 21 विनोदी. मतांच्या बाबतीत दोन्ही विभाग बरोबरीत आहेत, पहिल्याला 198 मते आणि दुसऱ्याला 212, आणि दोन्ही विभागांत प्रत्येकी अठरा चित्रपटांचे पहिले मत अजून यायचे आहे.

काळाच्या बाबतीतही फरक आहे. पहिल्या विभागात 2000 च्या दशकातले 23 चित्रपट आणि 2010 च्या दशकातले 22, म्हणजे तो मुख्यतः नव्या शतकाच्या पहिल्या दोन दशकांचा. दुसऱ्या विभागात 2010 च्या दशकातले 28 आणि 2020 पासूनचे 16, म्हणजे तो अधिक नवा, आणि वहीतला एकमेव 1970 च्या दशकातला चित्रपट, राम राम गंगाराम, याच विभागात. म्हणून वही उलटताना पहिल्या भागात हसू जास्त भेटते, आणि दुसऱ्या भागात चरित्रपट, थरारपट आणि शहरी नाती.

एकाच पानावरच्या मालिका

पुढचे भाग असलेले चित्रपट वहीत बहुतेक एकाच पानावर येतात, कारण त्यांची शीर्षके एकाच अक्षराने सुरू होतात. झपाटलेला आणि झपाटलेला 2 च-ज-झ च्या पानावर एकापाठोपाठ; नवरा माझा नवसाचा आणि नवरा माझा नवसाचा 2 न-य-र च्या पानावर एकापाठोपाठ; आणि मुंबई पुणे मुंबई, मुंबई पुणे मुंबई 2 आणि मुंबई पुणे मुंबई 3 म च्या पानावर एकापाठोपाठ. एकच मालिका दोन पानांवर विभागली गेली आहे: नारायण वाघची, गल्लीत गोंधळ, दिल्लीत मुजरा ग च्या पानावर आणि पुन्हा गोंधळ पुन्हा मुजरा प च्या पानावर, कारण दुसऱ्या भागाचे शीर्षक पुन्हा या शब्दाने सुरू होते.

काही चित्रपट वेगळ्या कथा सांगतात, पण एकाच दिग्दर्शक-अभिनेत्याच्या जोडीमुळे एकमेकांचे भावंड वाटतात. महेश कोठारे आणि लक्ष्मीकांत बेर्डे यांचे धडाकेबाज, धांगड धिंगा आणि धुम धडाका द-ध च्या पानावर एकत्र येतात, आणि दे दणा दणही त्याच पानावर. केदार शिंदे आणि भरत जाधव यांचे चित्रपट मात्र तीन पानांवर विखुरलेले: गलगले निघाले ग वर, जत्रा ज वर, आणि माझा नवरा तुझी बायको आणि मुक्काम पोस्ट लंडन म वर. वहीत अशा जोड्या शोधणे हा पाने उलटण्याचा आणखी एक आनंद.

प्रत्येक पानावरची जुनी आणि नवी नोंद

प्रत्येक पानावर एक सर्वात जुनी आणि एक सर्वात नवी नोंद आहे, आणि त्या दोघांमधले अंतर त्या पानाची कहाणी सांगते. स्वरांच्या पानावर सर्वात जुना आम्ही दोघे राजा राणी, 1986, आणि सर्वात नवा ओले आले, 2024. क-ख-घ वर खट्याळ सासू नाठाळ सून, 1987, ते क्रांतिज्योति विद्यालय मराठी माध्यम, 2026. ग वर गंमत जम्मत, 1987, ते गुलकंद, 2025. च-ज-झ वर जीवा सखा, 1992, ते जिलबी, 2025. ट-ड-त-थ वर थरथराट, 1989, ते तिचं शहर होणं, 2024. आणि द-ध वर दोन बायका फजिती ऐका, 1982, ते दुनियादारी, 2013, सर्वात लहान काळपट असलेले पान.

दुसऱ्या विभागात: न-य-र वर राम राम गंगाराम, 1977, संपूर्ण वहीतला सर्वात जुना, ते राजा शिवाजी, 2026; प-फ वर प्रेमासाठी वाट्टेल ते, 1987, ते पाँडीचेरी, 2022; ब-भ वर बायको असावी अशी, 1983, ते बोल बोल राणी, 2026; म वर मज्जाच मज्जा, 1988, ते मंगला, 2025; ल-व-श वर लेक चालली सासरला, 1984, ते श्रीदेवी प्रसन्न, 2024; आणि स-ह वर सुळावरची पोळी, 1980, ते हर हर महादेव, 2022. बाराही पानांवर सर्वात जुनी नोंद 1977 ते 1992 या काळातली, आणि बारापैकी अकरा पानांवर सर्वात नवी नोंद 2022 पासूनची; अपवाद फक्त द-ध च्या पानाचा.

प्रत्येक पानावर ऐंशी-नव्वदच्या दशकातली हसरी किंवा कौटुंबिक सुरुवात आणि 2020 नंतरचा प्रयोगशील शेवट, अशी ही रचना जवळपास सगळीकडे दिसते. जुन्या नोंदी अनेकदा अशोक सराफ, लक्ष्मीकांत बेर्डे, अलका कुबल आणि वर्षा उसगांवकर यांच्या; नव्या नोंदी सुबोध भावे, सई ताम्हणकर, स्वप्नील जोशी आणि मुक्ता बर्वे यांच्या. वहीचे कोणतेही पान उघडले तरी त्यावर मराठी चित्रपटाच्या दोन पिढ्या भेटतात.

म्हणूनच ही वही कुठूनही उघडता येते: पहिल्या पानापासून शेवटच्या पानापर्यंत क्रमाने, किंवा मनात आलेल्या अक्षरापासून. प्रत्येक पानावर जुन्या आठवणी आणि नवे शोध एकत्र वाट पाहत आहेत, आणि प्रत्येक अक्षर मराठी चित्रपटाच्या एका नव्या गोष्टीचे दार उघडते.

प्रश्न